Simultaan met Jan Timman

(Arnoud van Vliet)

Een simultaan is de mogelijkheid voor de huis-, tuin-, keuken- en clubschaker om eens de degens met een grootmeester te mogen kruisen. Ik heb bijvoorbeeld nog steeds zeer goede herinneringen aan de twee simultaans met Vlastimil Hort, die Het Gambiet samen met Cityplaza organiseerde. Vooral zijn bezoek aan ons clubhonk Rijnzicht, waar hij 5-minuten vluggertjes tegen twee man begon te spelen, tegelijkertijd pullen bier achterover slaand in een tempo waar ervaren gebruikers Martijn en Gerrit jaloers op werden, en de bijna 100% score die al lachend wist te behalen... En daarbij nog vriendelijk pratend met razende reporter Loek, die zijn interview tegen alle prijs wilde afnemen. "Schach soll spab sein" was het motto, en ik nam me voor om grootmeester te worden als ik later groot zou zijn.... Het is nu zo'n tien jaar later, en het enige waar ik Hort misschien in aan het benaderen ben is de omtrek van mijn buikregio. Maar dat terzijde :-)

De schaakclub Houten organiseerde 25 mei een simultaan met Jan Timman, één van de festiviteiten voor haar 25-jarig jubileum. Veertig tegenstanders konden Timman bestrijden, maar daar had Houten niet genoeg speelmateriaal voor. Dus via Wijnand (die de jeugd daar leert dat je vooral moet uitstralen dat je gaat winnen, en de rest volgt vanzelf) kwam bij ons het verzoek voor het ter beschikking stellen van 20 borden en 20 sets stukken. In ruil daarvoor konden we twee plekken bij de simultaan krijgen, die natuurlijk voor Houten een kans was om leden te winnen. Deze zouden worden ingenomen door Wijnand (die het contact had gelegd) en ondergetekende Arnoud, die als secretaris de rest had geregeld. Ja, de Paarse corruptie viert hoogtij, want voorzitster Hanneke stelde als eis dat het wel sterk schakende Gambieters moesten zijn. Nou ja, voor Wijnand en mij werd er dan maar met de hand over het hart gestreken.

Dus op de zaterdag kwamen Wijnand, Hanneke en ik bij Rijnzicht om de borden en stukken in te laden, en gingen op weg naar het naburige Houten. Een reis via vele omwegen, en dat al voordat we in het moderne labyrinth Houten kwamen. De Rondweg en wijkindelingen van Houten zijn net zo ondoorgrondelijk als de wegen van de locale Houtse politiek (als je het Utrechts Nieuwsblad mag geloven), en lijken vooral bedoeld om vreemdelingen uit de buurt te houden. Behalve Sinterklaas, want "het is een vreemdeling zeker, die verdwaald is zeker?". Maar we kwamen net na 13.00 aan bij de Houtense speelzaal, werden daar zeer hartelijk ontvangen door de enthousiaste organisatoren, en bewonderden de prachtige zaal. Daar bleken er een paar plaatsen te zijn opengekomen, en men vroeg ons of wij nog mensen konden regelen; lege plekken aan het begin zijn natuurlijk lelijk. Dus de mobiele telefoon gepakt, de ledenlijst erbij, en bellen maar. Het was natuurlijk zeer kort dag, want de simultaan begon om 14.00, maar gelukkig waren Peter en Rienk zeer geintereseerd. En ze kwamen tijdens de toespraken binnen, net op tijd dus.

Houten had meer dan alleen het jubileum te vieren, want hun eerste was gepromoveerd naar de eerste klasse SGS, en het festijn werd dus geopend door voorzitter Jan v/d Werf en de Houtense burgemeester (die zelf ook aanschoof en het lang volhield!). Maar om 14.10 kon het dan echt beginnen, en begon Timman aan de schuifeltocht langs de borden. De regels van een simultaan zijn simpel: de simultaangever (Timman) had aan alle borden wit, en zwart moest zetten als Timman voor het bord verscheen. Niet eerder en niet later! Timman mocht zijn zet terugnemen als hij nog geen stuk bij het volgende bord had aangeraakt. Vooral het moeten zetten als Timman aan je bord verschijnt is in zijn voordeel aan het einde van de partij, want als er nog maar een paar spelers zijn komt hij wel heeeeeel snel, en hij beslist hoe lang hij nadenkt per bord.

Er is al veel geschreven over de beste tactiek voor het kanonnenvoer, maar het komt er op neer dat de simultaangever alles zo simpel mogelijk houdt en maakt, en op zijn techniek vertrouwt. Geen speculatieve offers, geen diepzinnige combinaties. Dus adviseerde Donner al lang geleden om vooral de stukken op het bord te houden, en alles zo gecompliceerd mogelijk te houden. Timman opende op de borden afwisselend 1.c4, 1.e4, 1.d4 en soms 1.Pf3, dus afkijken was ook moeilijk. Hij had wel een ongelukje aan het begin, want hij liet zich pardoes na twaalf zetten opeens mat zetten; iets wat zijn humeur niet leek te verbeteren. Echt vrolijk keek hij toch al niet, maar dat terzijde. Uiteindelijk begonnen na een zet of 25 de koppen te rollen, en zijn uiteindelijke score was 37 uit 40 (92.5%, +36 -2 =2). Al met al een heel leuk en ontspannen gebeuren, in een mooie omgeving, en niets anders dan complimenten en felicitaties aan de Houtense gastheren en -vrouwen!

Het wedervaren van de Gambieters

Timman aan zet tegen Peter. Aan het eind van deze rij zwartspelers is een peinzende Rienk
te ontwaren (Foto uit het Utrechts Nieuwsblad van maandag 27 mei)

Wijnand en ik zaten naast elkaar, met naast Wijnand een sterke jonge speler, en naast mij een ex-kampioen van de Houtense schaakclub. Als late invallers hadden Peter en Rienk borden tegenover ons gekregen, op zo'n 30 meter afstand. Die partijen heb ik dus niet echt kunnen volgen, afgezien wat snelle blikken als ik een makkelijke zet had. Beiden waren niet op de hoogte van onze speelplannen, en bleven juist rustig spelen. Zowel bij Rienk als bij Peter gingen er pionnen verloren, en was verlies niet te vermijden. Maar zeker geen blunderfestijnen, zoals op andere borden, dus goed gedaan heren. Links naast me gaf de zwartspeler in moeilijke stelling een toren weg na 24 zetten, en gaf op.

Wijnand toen hij er nog vertrouwen in had. Rienk al niet meer,
want de (scherpe) stelling op het bord ervoor heeft al zijn aandacht.

Rechts naast me zat Wijnand, en die besloot zelfverzekerd als altijd de complicaties niet te vermijden. Geheel in de geest van de eerdere instructies, en hij offerde een stuk in de opening: 1.c4 g6 2.d4 Lg7 3.Pc3 d6 4.e4 Pc6 5.d5 Pd4 6.Le3 c5 7.Pge2 Db6 8.Pa4 Da5+ 9.Ld2 Dc7 10.Lc3 Lg4 11.f3 Lxf3 (een stuk voor twee pionnen; zie bijgevoegd diagram) 12.gxf3 Pxf3+ 13.Kf2 Pe5

Timman-Groenen na 11. .. Lxf3

Dit offer is bekend, niet helemaal kosher, maar kansrijk. Echter, Wijnand speelde op mat, kreeg dat niet, maar het ging pas echt fout toen hij diep in gedachten was op het moment dat Timman alweer voor zijn bord verscheen. Een wat ongeduldig wachten, en ik maakte hem maar opmerkzaam op zijn zetplicht. "Moet dat echt?" was zijn reactie, en na mijn bevestigende antwoord deed hij een zeer slechte zet die een pion kostte. Een tweede pion ging verloren nadat het gros der deelnemers klaar was, en Wijnand gaf toen maar op. Toch heel lang volgehouden, want we zaten allebei bij de laatste tien bezige schakers. Zoals uit de hierna volgende analyse blijkt, stond ik heel lang slecht, zonder echt materiaal achter te staan. Maar bijna nog gewonnen, en Timman moest de remise afdwingen!

Alweer een remise?

Er is de laatste tijd wat afgegrapt over mijn remises in de externe competitie: waar Kasper met zes stuks remisekoning werd, waren de mijne wel top in het geen energie verspillen. Remises in 13, 15, 16 en 27 zetten extern, en 14, 24 en 28 zetten intern, gaven al aan dat ik (te) vredelievend geworden ben. Maar waar deze remises me niet zoveel doen, ben ik met de hierna getoonde remise partij zeer in mijn nopjes! Mijn meest aansprekende (halve) scalp!

Wit: Jan Timman (rating 2620)
Zwart: Arnoud van Vliet (rating 1746)
Simultaan Houten, 25.05.2002

1.e4 c5 2.Pf3 d6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 Pf6 5.Pc3 g6 6.Le3 Lg7 7.f3 0-0 8.Dd2 Pc6 De tweesnijdende Siciliaanse draak, misschien niet verstandig om te spelen tegen een speler met een fenomenale theoriekennis, maar ach, als je dit niet meer kunt spelen... 9.0-0-0 Ld7?! Een poging om Timman naar de "normaal"-variant van de Joegoslavische aanval te krijgen, die met 10.Lc4 verdergaat. In deze stelling wordt meestal 9. .. Pxd4 10.Lxd4 Le6 11.Kb1 Dc7 12.g4 Tfc8 13.h4 Da5 gespeeld, maar de meeste varianten lopen in ruilwerk over na manouvres als 14.Pd5 Dxd2 15.Pxf6+ Lxf6 16.Txd2 Lxd4 17.Txd4 .., met juist het soort stellingen wat makkelijk is voor de simultaangever. Dus maar afgeweken, al staat daar een prijs tegenover. 10.Kb1! a6 11.g4 Pe5 12.h4 h5 Een bijna standaardmanoeuvre in deze opening. Zwart mag niet toestaan dat wit met h5 de h-lijn opent, want dan wordt zijn koningstelling opgeblazen. Op dit moment ging ik de blaas ledigen, en hoorde op de achtergrond "schaak en mat" zeggen. Da's mooi, de eerste ligt eruit, dus dat zal ik niet worden. Bleek Timman zich pardoes mat te hebben laten zetten! Oftewel: nog even doorzetten. 13.g5! Pe8 14.f4 Pg4 15.Lh3!? Pxe3 16.Dxe3 e6 Verplicht om de velden d5 en f5 te blokkeren. De zwarte stelling ziet er al slecht uit, en dat gaat alleen maar erger worden 17.f5! Dc8 18.f6 Lh8 [Zie diagram 1].

Diagram 1: Timman-van Vliet na 18. .. Lh8

Feitelijk speelt zwart nu met een stuk minder, want de gecastreerde loper kan zich alleen nog maar een keer offeren op f6. Wat hij ook zal doen, maar dat is voor later. Als ik wit had gehad, zou ik een paardoffer op h5 voorbereid hebben, gevolgd door g5-g6, en de koning gaat wel ergens mat. Maar dat is nou juist wat een simultaangever niet zo snel doet, die wil zo min mogelijk rekenwerk en zoveel mogelijk techniek. 19.Pde2 Dc6 20.Pf4 Tc8 21.Td2 Dc5 22.Dxc5 .. Hier was 22.Df3 misschien beter, om dus de offerserie voor te bereiden. Maar wit wil graag het eindspel in, want ook daar staat hij beter 22. .. Txc5 23.Thd1 Lc8 24.Pfe2 b5 25.a3 Lb7 26.Pd4 Kh7?? 27.Pb3?! .. Niet fout, maar hier had wit het snel kunnen beslissen met 27.Lxe6!, bijv. 27. .. Lxf6 28.gxf6 Txc3 29.bxc3 fxe6 en zwart is uitgepraat; zijn hele stelling stort in. Niet gezien tijdens de simultaan, maar Fritz miste dit natuurlijk niet. 27. .. Te5 Fritz stelt hier 27...Txc3!? 28.bxc3 Lxe4 voor, en vindt de stelling dan nagenoeg gelijk. Ik weet het niet, zolang de loper op h8 niet buiten mag spelen heeft zwart niets 28.Te2 d5?! 29.exd5 Txe2 Wit had hier rustig Pc5 kunnen spelen, want dat won simpeler (29.Pc5! Lc6 30.Pxa6) 30.Pxe2 Lxd5 31.Pf4 Pc7 Hier begon ik erg te twijfelen. De loper ruilen voor het paard op b3, of laten ruilen? Ik vertrouwde de stelling na 31...Lxb3 32.cxb3 niet, dus laten ruilen 32.Lg2 Lxg2 33.Pxg2 (33.Td7!) Pd5 34.Pc5 Td8 Gebaseerd op een flauw valletje, want voor het eerst deze partij dreigt zwart nu iets: 35.Pxa6 Pc3+! met winst van de toren op d1. Maar wit vindt een mooi tegengif, wat ik helemaal niet gezien had: 35.Pe3! Tc8 Helaas, 35...Pxe3 gaat niet op (Txd8), en de Pc3+ grap ook niet, want de toren staat nu gedekt door het paard op e3. Gelukkig had ik nog Tc8, want anders was het wel heel triest geworden. Rond deze tijd hadden Rienk en Peter intussen de strijd opgegeven, zei Wijnand dat hij zijn verloren eindspel ging winnen, en was mijn buurman aan de andere kant allang weg. De gelederen werden nu snel uitgedund. 36.Pxd5 Txc5 37.Pb6 Tf5 38.Td7 .. Met 38.Pd7! had wit het volgende offer kunnen voorkomen. 38. .. Lxf6 [Zie diagram 2]

Diagram 2: Timman-van Vliet na 38. .. Lxf6

De castraat op h8 mag zich eindelijk nuttig maken als een volleerd kamikazepiloot. Een offer voor twee pionnen, met kans op een derde pion. Ik dacht hier een val te zetten waar Timman (gelukkig voor mij!) niet "intrapt": Als hij 39.Txf7+ had gedaan, dan was ik van plan 39. .. Kg8?? 40.Txf6 Txf6 41.gxf6 g5 en de zwarte g- of h-pion gaat promoveren. Fritz hielp me snel uit de droom, want na 42.hxg5 h4 43.g6! h3 44.Pd7! gaat wit promoveren op f8. Maar Timman deed waarschijnlijk geen 39.Txf7 vanwege het simpelere 39. .. Lg7. Dus: 39.gxf6 Txf6 40.c4 bxc4 41.Pxc4 Tf4 42.Pe5 Kg7 43.b4 Kf6! [Zie diagram 3]

Diagram 3: Timman-van Vliet na 43. .. Kf6

Alleen zo heeft zwart nog een kans! Wit kan niet met de toren op f7 slaan, want het paard op e5 hangt. Ik kreeg nu echt hoop, maar ook last van de twee biertjes. En juist aan het einde van een simultaan heb je daar geen tijd voor. Je moet nl. zetten wanneer de simultaangever bij je bord staat (iets wat Wijnand een pion kostte, hij was nog niet klaar met denken), en als er veel mensen klaar zijn, is hij steeds sneller bij je! 44.Pxf7 Txh4 45.Kc2 Tf4 Misschien was gelijk 45. .. g5 beter

Timman doet zijn 46e zet, onder toeziende blik van
Rienk, Hanneke en de Houtense burgemeester

46.Pd6 h4 47.Th7 Kg5 48.Pf7+ Kg4 49.Pe5+ Kg3 50.Pxg6 .. Wit kwam steeds sneller, maar bleef ook lang nadenken bij dit bord; een goed teken! Volgens Fritz had wit hier nog een kans met 50.Tg7! .., en die had het me zeer moeilijk gemaakt. Pff, alweer door het oog van de naald! 50...Tf2+ 51.Kb3 (weer lang nadenken) h3 52.Pe5 h2 53.Tg7+ Kh3 54.Th7+ Kg3!! [Zie diagram 4]

Diagram 4: Timman-van Vliet na 54. .. Kg3

55.Tg7+ Kh3 Remise op voorstel van zwart, er gaat herhaling van zetten komen (½-½). Een mooie slotstelling, waar beide partijen op moeten letten. Fritz6 zag geen duidelijke winst voor zwart, want ook het ging voor de zetherhaling. Er werd gesuggereerd door toeschouwers (vooral degene die Timman in 12 zetten mat kreeg) dat ik met 54. .. Kg2 had kunnen winnen, maar dat was nu net de val: 55.Txh2+!! Kxh2 56.Pg4+ met een gewonnen pionneneindspel voor wit. Ook 54. .. Kf4 kan niet vanwege 55.Pd3+ met winst voor wit. Dat allemaal te zien met de druk van toeschouwers, de druk op mijn blaas, en de tijdsdruk door het snelle lopen van Timman, doet me het dubbele uitroepteken aan mijn 54. .. Kg3!! toekennen. Wie zou er niet hebben willen winnen met 54. .. Kg2??, en dan als een souffle zijn ingestort na 55.Txh2+ ... ?

Oh, en de reactie van onze voorzitster: "ik had ook wel op een remise gerekend!".

Arnoud

Weg hier!